ىزگىلەندىرۋ – ىزگىلىك كەپىلى

ەلىمىزدە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساپ شىققان جانە پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك وڭالتۋدى جەتىلدىرۋ قاجەت. وسىعان وراي كەشە اتالعان ماسەلەنى كەشەندى شەشۋدىڭ ستراتەگياسىن تالقىلاۋعا ارنالعان حالىقارالىق دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. وتىرىس بارىسىندا «پروباتسيا تۋرالى» زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن جان- جاقتى تالقىعا ءتۇستى. نەگىزىنەن اتالعان حالىقارالىق شارانى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كومي­تەتى, NI-CO, ۇلىبريتانيا ادىلەت مينيسترلىگى, نيدەرلاند پروباتسيا قىزمەتى, پولشا مەملەكەتتىك سوت ءوندىرىس جانە پروكۋراتۋرا اكادەمياسى بىرلەسە ۇيىمداستىرعان. باستى ماقسات – ەۋروپالىق وداقپەن «قازاقستاندا قىلمىستىق سوت تورە­لىگىن جەتىلدىرۋ» جوباسىنىڭ قول­داۋىمەن مەملەكەتتىك ورگاندار­دىڭ ۆەدومستۆوارالىق جۇمىس توبىنىڭ ەلىمىزدەگى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساپ شىققان جانە پروباتسيا ەسەبىندە تۇرعانداردى الەۋمەتتىك وڭالتۋدىڭ ستراتەگيالىق كەشەندى جوباسىن تالقىلاۋ. جيىن بارىسىندا اتاپ وتىلگەندەي, جاڭا قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسىنە سايكەس 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ قازاقستاندا پروباتسيا قىزمەتى قۇرىلىپ وتىر. ءسوز رەتى كەلگەندە پروباتسيانى لاتىنشادان اۋدارعاندا «سىناق» دەگەن ماعىنا بەرەتىنىن ايتا كەتكەن ورىندى. قازىرگى كەزدە ەلىمىزدە پروباتسيا­نىڭ ۇكىمدىك جانە پوستپەني­تەن­تسيار­لىق ءتۇرى بار. وسى تۇرعىدان كەلگەندە «پروباتسيا تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەي­بىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە پروباتسيا قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگە­رىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى ەلىمىزدىڭ قىل­مىستىق ساياساتىن ودان ءارى قاراي ىزگىلەندىرۋگە ىقپال ەتۋى ءتيىس. شارا­نى اشقان ىشكى ىستەر ءمينيسترى­نىڭ ورىن­باسارى راشيد جاقىپوۆ ەلى­مىز­دىڭ قىلمىستىق اتقارۋ جۇيە­سىن­دە زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جولعا قويىلعاندىعىنا, سونداي-اق, حالىق­ارالىق ستاندارت­تارعا جاقىن­داتۋ ارقىلى سوتتالعانداردىڭ قۇقىق­تارى مەن زاڭدىق مۇددەلەرى جان-جاق­تى قورعالىپ كەلە جاتقان­دىعى­نا ەرەكشە نازار اۋداردى. جانە دە مينيسترلىك جانىنداعى ۆەدوم­ستۆ­وارالىق جۇمىس توبى باس بوس­تان­دىعىنان ايىرۋ ورىندارىنان بوساپ شىققان جانە پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان ازاماتتاردى الەۋمەتتىك وڭالتۋ كەشەندى سترا­تەگياسىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇ­مىس جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىنان دا حابار­دار ەتتى. بۇل رەتتە ءماجىلىس دەپۋ­تاتى سۆەتلانا بىچكوۆا ءاربىر ەلدىڭ وزىندىك پروباتسيا جۇيەسى قا­لىپ­تاساتىنىن ايتا كەلىپ, وسىنداي تال­قىلاۋ پروباتسيا جۇيەسىنىڭ دامۋىنا وزىندىك ۇلەس قوساتىنىن دا قاپەرگە سالدى. ال پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى ءبولىمى مەڭگەرۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قانات سەيدعاپاروۆ سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قىلمىستىق پروتسەسس ايىپتىنى جازالاۋ ارقىلى الەۋ­مەت­تىك ادىلەتتىلىكتى قالپىنا كەل­تىرۋ­گە عانا ەمەس, سوتتالۋشىنىڭ ءتۇ­زەلۋىنە دە ىقپال ەتۋى ماڭىزدى ەكەن­­­دىگىن ەرەكشە اتادى. قازاقستاندا قىل­­مىس­تىق سوت تورەلىگىن جەتىلدىرۋ ءجونىن­دەگى ەۋروپالىق وداق جوباسى­نىڭ جەتەك­شىسى يرۆان ۋيليام ەلىمىز­دەگى ءتۇر­مەلەردى رەفورمالاۋدا كوپ­تەگەن ىستەر اتقارىلعاندىعىنا نازار اۋدارتتى. اسىرەسە, باس بوستاندىعىنان ايى­رۋ ورىندارىنان بوساپ شىققان جانە پروباتسيا قىزمەتىنىڭ ەسەبىندە تۇرعان ادامداردى الەۋمەتتىك وڭالتۋ­ ماڭىزدى. ولاردىڭ ءبىلىم الۋىنا, ماماندىق يگەرۋىنە, جۇمىس­پەن قامتۋعا, ەمدەۋگە, قۇقىق­تىق كومەك كورسەتۋگە جاردەمدەسۋ قاجەت. تارقاتىپ ايتقاندا, باس بوستان­دىعى­نان ايى­رىلعان ادام كولونياعا تۇسكەن كەزدەن باستاپ العاشقى ون بەس كۇن كارانتينگە تۇسەدى. سول كەزدە ول مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن وتكىزىلىپ, ءبىلىم دەڭگەيى انىقتالادى. قاج كوميتەتى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى ەگەر سوتتالۋ­شىنىڭ 28 جاسقا كەلگەن شاعىندا ورتا ءبىلىمى بولماسا, وندا ول سول جەردە ورتا ءبىلىم الۋعا مۇمكىندىك الاتىنىن, سونىمەن قاتار, كولونيالاردا كاسىپتىڭ 47 ءتۇرى بو­يىنشا وقىتىلاتىنىن ورتاعا سالدى. ال بوستاندىققا شىعۋعا جارتى جىل قالعاندا سوتتالۋشىمەن ۇلكەن ومىردە نە ىستەۋى قاجەتتىگى پىسىقتالادى ەكەن. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان»